| GAZİ ÜNİVERSİTESİ İKTİSADİ VE İDARİ BİLİMLER FAKÜLTESİ DERGİSİ | ||
| Cilt 2 | Sayı 3 | Sayfa 97-108 |
| Yazan: Mesiha Saat | ||
| Makale Adı: KALİTE DENETİMİNDE TAGUCHI YAKLAŞIMI | ||
KALİTE
DENETİMİNDE TAGUCHI YAKLAŞIMI
Mesiha Saat*
Taguchi Approach
has involved combining engineering and statistical methods to achieve the lowest
cost and best quality simultaneously. Taguchi methods refers to parameter
design, tolerans design, the quality loss function, on-line quality control,
design of experiments using ortogonal arrays and methodology. This paper
provides an overview of the Taguchi Approach.
Japonya’da Toplam
Kalite anlayışının gelişmesinde önemli katkılara sahip olan Ishikawa Kaoru
Japonya’da gelişen kalite hareketinde, kalite denetim çabalarının evriminde üç
aşama olduğunu belirtmektedir. Bunlar, 1) geleneksel muayene, 2) istatistiksel
kalite denetimi, 3) ürün ve süreç tasarımıdır. ( Kaoru, 1984: 16) Ürün ve süreç tasarımında kalitenin
geliştirilmesi konusunda en önemli katkıyı yapan Genichi Taguchi Japonya’nın
endüstriyel ürün ve süreç geliştirmesinde 1940 sonlarından beri aktif olarak
yeralan bir Japon makine mühendisidir. Ağırlıklı olarak istatistiksel kavram ve
araçlara, özellikle istatistiksel deney tasarımına dayalı kalite geliştirme için
hem felsefe hem de metodoloji geliştirmiştir.
Taguchi’nin kalite felsefesini yedi noktada özetleyebiliriz. (Kackar,
1986: 21)
1. Ürün kalitesinin önemli bir boyutu, o ürünün kalitesizliğinin toplumda
yolaçabileceği toplam kayıp olarak ifade edilebilir.
2. Rekabetçi bir ekonomide işletmenin varlığını sürdürebilmesi için
kaliteyi sürekli olarak geliştirmesi ve maliyetleri düşürmesi
gereklidir.
3. Sürekli kalite geliştirme programları, ürünün performans
karakteristiklerinin hedef değerlerden sapmalarının kayda değer miktarda
azaltılmasını içermelidir.
4. Ürün performansındaki değişim sonucunda ortaya çıkan ve müşterilerin
katlandığı kayıp, yaklaşık olarak, performans karakteristiğinin hedef değerden
sapmasının karesi ile doğru orantılıdır.
5. Ürünün nihai kalite ve maliyeti, önemli oranda ürünün ve imalat
sürecinin mühendislik tasarımları tarafından belirlenir.
6. Ürün veya sürecin performans varyansı, ürün ve süreç parametrelerinin
performans karakteristikleri üzerindeki eğrisel etkileri giderilerek
azaltılabilir.
7. İstatistiksel olarak planlanmış deneyler performans varyansını azaltan
ürün veya süreç parametrelerinin belirlenmesinde
kullanılabilir.
Kalitenin üretimden önce, tasarım aşamasında başladığını öne sürerek
kalite düşüncesinde devrim yapan Taguchi’nin kalite felsefesi incelediğinde,
başlıca iki temel ilke görülmektedir. Bunlardan birincisi çevrim-dışı (off-line)
kalite denetimidir. Bu denetim, tasarım sürecinde üründeki sapmaların
azaltılmasının yaşamsal önemini ortaya koymaktadır. Taguchi üretim/kalite
sisteminde kaliteyi sağlamak için yer alan ve yapılan faaliyetleri iki bölüme
ayırmaktadır. Bu durum aşağıda Şekil-1’de görülmektedir.
Müşteri
Müşteri İhtiyaç
Ürün
ve
Beklentileri
Pazar
Teslim
Araştırması
Tamamlanmamış
Hizmet
Müşteri Gerekleri
Ürün
ve Koşulları
İmalat
Ürün ve Süreç
Geliştirme
Ürün ve Süreç Spesifikasyon
ve Standartları
ÇEVRİM-İÇİ KALİTE
SİSTEMİ
ÇEVRİM-DIŞI
KALİTE
SİSTEMİ
Şekil 1.
Üretim/Kalite Çemberi (Şirvancı, 1997: 14)
Bunlardan
birincisi, çevrim-içi (on-line) kalite denetimidir. Çevrim-içi kalite denetimi
ürünün imalatı sırasındaki ve imalat sonrası, örneğin hizmet sırasındaki, kalite
faaliyetlerini kapsar. İstatistiksel süreç denetimi ve çeşitli muayeneler
çevrim-içi kalite denetimi faaliyetlerindendir. İkincisi ise, çevrim-dışı kalite
denetimi pazar araştırması ile ürün ve üretim sürecinin geliştirilmesi sırasında
gerçekleştirilen kalite faaliyetlerini içermektedir. Bu faaliyetler ürüne
doğrudan müdahaleler yerine, üretimin başlamasından önce gerçekleştirilen
tasarım çalışmalarıdır. (Şirvancı, 1997: 14) Çevrim-dışı kalite denetimi ile
ürün geliştirme veya süreç tasarımının mümkün olabilen en düşük maliyetle ürün
veya süreç geliştirmesi sağlanmaya çalışılır.
Ürün geliştirmede, tasarım mühendisleri malzeme, parça şekil ve
özelliklerini içeren komple ürün tasarım spesifikasyonlarını geliştirirken,
süreç mühendisleri ise buna uygun süreç tasarımını yaparlar. İmalat mühendisleri
ise, üretim sürecini kullanarak tasarlanan ürünün üretimini gerçekleştirirler.
Sonuç olarak, ürün kalitesiyle ilgili sorun, özellikle ürün tasarımı aşaması
daha sonra süreç tasarımı ve imalat aşamalarına önem vermeyi gerektirir.
Geliştirilmiş süreç tasarımları hem imalat kusurlarını hem de buna bağlı olarak
süreç denetimleri ihtiyaçlarını azaltmaktadır.
İkinci ilke ise, kayıp kavramı ve tasarım kavramını temel almaktadır.
Taguchi kaliteyi, ürünün yeterli bir kalite düzeyine ulaşmaması durumunda
uğradığı kayıp olarak tanımlamaktadır. Bu kayıp müşterinin memnuniyetsizliği,
yenileme veya tamir maliyetleri, pazardaki imaj kaybı ve pazar payı kaybı olarak
ifade edilebilir. Taguchi oldukça istatistiksel olan yaklaşımına bağlı kalarak,
bir ürünün yalnızca spesifikasyonlara uymaması durumunda değil, aynı zamanda bir
hedef değerden sapması durumunda da bu kaybın ortaya çıkacağını ifade
etmektedir. Kalite kaybı, bir ürün teslim edildikten sonra topluma yüklenen bir
kayıptır. Bu toplumsal kayıp bir ürünün istenilebilirliğini belirler. Burada
kayıbın az olması ürünün istenilebilirliğini arttırır. Taguchi için toplumsal
kayıp kalite maliyetine ilişkin kararları etkiler. Diğer bir deyişle, kalite
geliştirme için yapılan yatırımlar, yalnızca işletmede değil, toplumda
yaratacağı tasarruflarla karşılaştırılmalıdır. Sonuçta, toplum işletmeyi
toplumda sağlayacağı tasarruflara bakarak ödüllendirecek veya cezalandıracaktır.
(Schonberger ve Knod, 1991: 156)
Taguchi’nin topluma olan kayıp düşüncesi aşağıdaki şekilde
gösterilebilir:
Toplumsal Kayıp
Fonksiyonel Karakteristiklerin
Hedef Değerden Sapmaları
Gürültü Faktörleri
Sapma Nedenleri
Dış Gürültü
İç Gürültü
Ürünlerarası
Gürültü
-
İşletme Koşullarındaki
- Aşınma
- İmalat Kusurları
Değişiklikler
-
İnsan Hataları
Şekil 2. Topluma
Olan Kaybın Yapısı (Byrne and Taguchi, 1987: 20)
Ford Şirketi’nin 1980’lerdeki bir deneyimi, parça üretiminde hedef değerden sapma
sonucunda oluşan değişkenliğin, işletmeye parasal kayıp olarak döndüğünü ortaya
koymuştur. Ford Şirketi, imal etmekte olduğu otomobillere şanzıman üretmek üzere
iki ayrı firmaya sipariş vermiştir. Tedarikçi firmalardan biri Ford Şirketi’nin
A.B.D.’deki kendi üretim tesisi, diğeri ise Japon Mazda firmasıdır. Her iki
firma da şanzımanları, Ford’un spesifikasyorlarına uygun olarak üretip teslim
ederler. Garanti süresi içinde şanzıman sorunlarından kaynaklanan garanti
talepleri ortaya çıkar. Ford yetkilileri sorunlu şanzımanları üretici firmaya
göre sınıflandırdıklarında, A.B.D. firmasının ürettiği parça grubunun sayısal
olarak diğerinden birkaç kat daha fazla olduğunu görürler. Bunun üzerine
parçaların bazı kritik performans değerlerinin olasılık dağılımlarını
hesaplarlar. Burada her iki firmanın ürettiği parçaların performans ortalamaları
aynı olmakla birlikte, A.B.D. firmasının parçalarının performanslarının standart
sapması, dolayısıyla varyansı Mazda’nınkilerden daha fazladır. Bu durumda A.B.D.
firmasının parçaları daha sık arıza yapıp Ford’un maliyetlerini
arttırmaktadırlar. (Gunter, 1987: 46)
Taguchi, aşağıda Şekil 3’te görüldüğü gibi, kalite kaybını karesel
(ikinci dereceden) kayıp fonksiyonuyla açıklayarak parasal kaybı fonksiyonel
spesifikasyonlarla birleştirmiştir. (Schonberger ve Knod, 1991: 157) Kayıp,
ürünün fabrika çıkışından sonra ortaya çıkan tüm kayıpların toplamı olarak ifade
edilir. Hedef değerden sapma arttıkça, kayıp sapmanın karesi miktarında
artmaktadır.
Kalite Kaybı
(TL)
Mmm
mmmmmmmmYy
M M
Müşteri Toleransı
İmalatçı Toleransı